14 Haziran 2020 Pazar

II. Meşrutiyet Dönemi Osmanlı Mebusan Meclisi'nin İlk Başkanı Kimdir?

1 Yorum
Sponsor

    ''Hürriyetçilerin babası'' Ahmet Rıza Bey, 1908 II. Meşrutiyeti ile tekrar açılan Osmanlı Mebusan Meclisi'nin ilk başkanıdır. ''Hiçbir yumruk altında ezilmeyen adam'' olarak nitelenir. Genç Osmanlıların (Jön Türkler) liderlerindendir. İttihat ve Terakki Cemiyeti isim babalarından ve teorisyenlerindendir. Derneğin Paris şube başkanıdır. Auguste Comte'nin pozitivist felsefesinden etkilenmiştir. Paris'in pozitivist çevrelerinde tanınan bir kişiliktir.

    1858'de İstanbul'da doğdu. Galatasaray Sultanisini bitirdikten sonra Bab-ı Ali tercüme odasında görev yaptı.  1884'de Paris'e öğrenim görmek üzere gitti. Ziraat Okulunu bitirdi. Öğretmenlik ve okul müdürlüğü görevlerinde bulundu. Memurluktan tekrar istifa ettikten sonra 1889'da Paris'e gitti. Burada yaptığı çalışmalar ile Osmanlı'nın geri kalma nedenlerini belirleyip çözüm önerilerini lahiyalar (raporlar) biçiminde padişaha göndermiştir. Bu raporlarda padişah II. Abdülhamid'e Kanun-i Esasi'nin yürürlüğe girmesi için ısrarcı olmuştur. Yazdığı bu raporlar ile Osmanlı'da tanınmaya başlamıştır. Jön Türk Ahmet Rıza'nın Abdülhamit muhalefetine karşı saray da baskı kurarak kendisini eleştiriden vazgeçirmeye çalışmıştır. Ahmet Rıza Bey, Türk düşünce hayatına hem düşünsel hem de siyasal olarak etki bırakmıştır. İttihat ve Terakki cemiyetinin ilk resmi yayın organı olan Meşveret gazetesini çıkarmıştır. 

   1908'de II. Meşrutiyein ilanı ile İstanbul'a dönmüştür. İstanbul milletvekili olarak 205 oyla Osmanlı Mebusan Meclisi Başkanı seçilmiştir. II. Abdülhamid'in başkan olarak başka bir isim seçme hakkı varken, o en çok oy alan Ahmet Rıza Bey'e onay vermiştir.  

   Ahmet Rıza Bey'in 1908- 1918 yılları arasındaki siyasi faaliyetleri fikri bir harekete müsaade etmeyecek şekilde kararlı olmuştur. İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin liderliğini yapmış ve muhalif harekete yön vermiştir. Sırasıyla İttihat ve Terakki Merkez-i Umumî Üyeliği, Müşavirliği, İstanbul Mebusluğu, Meclis-i Meb’usan Başkanlığı, Meclis-i Ayân âzalığı (üyeliği) yapmıştır. 

   Birinci Dünya Savaşından sonra bir Avrupa seyahatinde bulunmuştur. Avrupa’da tekrar sosyolojik ve bilimsel çalışmalar yapmıştır. Daha sonra yurda dönen Ahmet Rıza, 1930 yılında vefat etmiştir.


Derleyen: Ali ÇİMEN


Ahmet Rıza Bey


KAYNAKÇA:

T. Cengiz GÖNCÜ- Üzeyir KARATAŞ- Rasim KARAKULLUKÇU- SÜMEYRA YILMAZ , Belgeler ve Fotoğraflarla Meclis-i Mebûsân (1877- 1920)Türkiye Büyük Millet Meclisi Yayınları- Milli Saraylar Daire Başkanlığı Yayınları;56, TBMM Basımevi- Ankara, İstanbul 2010.

Yukarıda adı geçen eser , TBMM Milli Saraylar Daire Başkanlığı'nca Dolmabahçe Sarayında 19 Mart-11 Nisan 2010 tarihinde düzenlenen "Belgeler ve Fotoğraflarla Meclis-i Mebusan (1877-1920)" Sergisi ile ilgilidir. Genel ağ üzerinden ulaşmak için BKZ.

https://acikerisim.tbmm.gov.tr/handle/11543/2093

Burak BEŞCAN, ''Ahmet Rıza Bey'in Düşünce Dünyasında Batı Algısı'', Journal of Political Administrative and Local Studies DergisiCilt:2, Sayı:2, Ekim 2019, s.109-130.

Yukarıda adı geçen makaleye genel ağ üzerinden ulaşmak için BKZ.

Hasan Bozkurt ÇELİK, ''Üç Jön Türk: Ahmet Rıza, Mizancı Murat ve Prens Sabahattin'',
The Journal of International Scientific Researches Dergisi, Cilt:3, Sayı:3, 2018, s. 214-225.
Yukarıda adı geçen makaleye genel ağ üzerinden ulaşmak için BKZ.


Melis  ERGENEKAN, “Ahmet Rıza Bey ve Meşveret Gazetesi” Global Media Journal, C: I, S: 2, İstanbul, s.106-120.
Yukarıda adı geçen makaleye genel ağ üzerinden ulaşmak için BKZ.
     
Sponsor

1 yorum:

  1. “Gazete çıkaracağımı İstanbul’a, cemiyete haber verdim. Gazetenin ismi, hatta cemiyetin
    bile ismi henüz kararlaştırılmamıştı. İstanbul, İttihad-ı İslam diyordu Ben bütün Osmanlıların
    çıkarlarına çalışacağı için İttihad ve Terakki ünvanını daha uygun gördüm. Öyle kabul edildi
    Gazetenin ismini de Meşveret koydum.”
    Ahmet Rıza (1988). Meclis-i Mebusan ve Ayan Reisi Ahmed Rıza Bey’in Anıları. İstanbul:
    Arba Yayınları

    YanıtlayınSil