Ana içeriğe atla

Ağrı Olayları (İsyanları) 1930 Nedir?

   1926-1930 yılları arasında Ağrı (Karaköse) ve çevresinde Türkiye Cumhuriyetine karşı meydana gelen dış kaynaklı, ayrılıkçı isyan hareketlerine Ağrı Olayları denir. 

   Şeyh Sait İsyanının bastırılmasına rağmen doğu bölgesindeki huzursuzluklar devam ediyordu. Asayiş henüz sağlanamamıştı. Yusuf Taşo ve çetesinin İran sınırını geçtikten sonra hayvan çalarak Ağrı yaylarına sığınması ile tarihe ''Ağrı İsyanları'' diye geçen bir takım olaylar patlak vermeye başladı. 16 Mayıs- 17 Haziran 1926 tarihleri arasında , Yusuf Taşo'nun bin kadar atlıyla gelip kıvılcımını tutuşturduğu, birkaç aşiretin Brosonlu İbrahime'e destek vermesi, Bro Haso Telli'nin ele başı olduğu I. Ağrı Olayları, giderek büyümüştü. Bunun üzerine askeri harekat başlatılmış buna karşın asiler İran sınırına doğru kaçmıştı. İran'ın el altından asilere destek vermesi nedeniyle ikinci askeri harekat düzenlenmişti. 

   Bu esnada Ağrı dışına dikkatleri çekmek amacıyla doğuda bazı aşiretler aracılığıyla çeşitli isyanlar çıkarılmış; bunların tümü bastırılmıştı. Öyle ki Irak'taki Şeyh Barzani'nin Molla Hüseyin Şerif idaresindeki 500 kişilik grubu sınırı geçerek karışıklık çıkarması, yine askeri müdahale ile engellenmişti. Grup kendini Irak tarafına atarak kaçmıştı. 

   İhsan Nuri liderliğinde asiler, Doğubeyazıt'ı denetim altına alınca 1927'de, İngiltere ve İngilizlerin desteklediği Hoybun Cemiyeti'nin yardımlarıyla ''Bağımsız Ağrı Cumhuriyeti'' kurma girişiminde bulundular. 

  Bu süreçten sonra Ağrı'da üçüncü isyanın patlak vermesi gecikmedi. Aşiretler ve çeşitli grupların kalkışmasına karşı Türkiye, 7 Eylül 1930'da geniş çaplı askeri harekat başlatmış, harekat 14 Eylül'de son bulmuş ve asiler kaçarak dağıtılmıştı. 

   Kendisini Ağrı Ayaklanması Başkomutanı ilan eden Yüzbaşı İhsan Nuri, çareyi İran'a kaçmakta bulmuştur. İşin ilginç yönü, adı geçen bu şahsa daha sonra İran Hükumetinin sahip çıkması ve ordusunda görev vermesiydi. 



   Gelişmeleri yakından takip eden İngiltere'nin amacı; Musul'u elinde tutabilmektir. Olayları izleyip raporlaştıran İngilizler, Kürt hareketinin Ağrı'da başarılı olması için Ermeni Taşnaklar tarafından desteklenmesi gerektiğini de belirtmişlerdi. Kürtçü gruplar, Ermeni Taşnak Komitesi mensuplarınca kullanılmak suretiyle, İngiltere’nin organizatörlüğünde Hoybun adlı teşkilatta bir araya gelmişlerdi. Böylece kışkırtma girişimlerinin ve olayların arkasında yine gizli bir İngiliz eli gezinmekteydi.

   Kısacası Ağrı Olaylarının patlak vermesinde dış kaynaklı örgüt Hoybun Cemiyetinin faaliyetleri etkili olmuş, İngilizler siyasi Kürtçülük hareketini el altından desteklemeye devam ederek karışıklığa fırsat vermişlerdir. Bu isyanlar esnasında asi aşiretlerin yanında Ermeni ve Nasturi çetelerin de yer aldığı; bunların İran ve İngiltere tarafından silah-teçhizat olarak beslendiği tespit edilmiştir. Görülen odur ki; İran'ın isyancılara ülkesini bir üs gibi kullandırması, Ermenilerin sıhhi tesisat ve haberleşme araçları sağlaması, İngilizlerin silah ihtiyaçları gidermesi; emperyalizmin yeni kurulan Türkiye'de barış içinde yaşamaya elverişsiz bir ortam meydana getirmesini amaçlamaktaydı.

Derleyen: Ali ÇİMEN


Kaynakça:

Esra SARIKOYUNCU DEĞERLİ, ''Ağrı İsyanlarında Yabancı Parmağı (1926–1930)'',S Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı:18, Aralık 2008, ss.113-132.
 Yukarıda adı geçen makaleye genel ağ üzerinden ulaşmak için BKZ.



Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Hicrî Takvim Miladi Takvime Nasıl Çevrilir?

Örnek: Hicrî 1431 yılını Miladi Takvime Çevirme Aşamaları: I. Aşama : 1441 Hicrî yıl 33 sayısına bölünür. Çünkü 1 Hicri yıl yaklaşık 354 gündür. Hicrî takvim kamerî, yani aya dayalı düzenlenir. Güneşe dayalı düzenlenen Miladi Takvimde ise 1 miladi yıl yaklaşık 365 gündür. İki takvim arasında bir yıllık sürede 11 günlük fark görülür. Bu fark toplamda her 33 yılda 1 yıl olmuş olur. 1431/ 33 = 43,36...→ yaklaşık 43. Böylece 33 yılda 1 yıllık farktan 1431 yılda kaç yıl fark olduğu ortaya çıkar. II. Aşama :  Yukarıda çıkan sonuç, Hicri yıldan çıkarılır. 1431-43= 1388 Böylece Hicri Takvimin Miladi takvim ile arasındaki fark düzeltilmiş oldu. III. Aşama : Yukarıda çıkan sonuç yıl farkı alınmış hicri tarihtir. Son olarak bu sonuca iki takvim arasında 622 yıl farkı eklenir. Hicrî Takvim başlangıcı, İslam Dini Peygamberi Hz. Muhammed'in Mekke'den Medine'ye Hicreti olayıdır. Bu olay Miladi 622'de olmuştur. 622 rakamı   iki takvim arasındaki yıl farkı

Yurt Açan-Yurt Tutan-Yurt Kurtaran Savaşları Nedir?

Tarihte; Malazgirt Savaşı "Yurt Açan Savaş", Miryokefalon Savaşı "Yurt Tutan Savaş", Büyük Taarruz "Yurt Kurtaran Savaş", Dandanakan Savaşı "Devlet Kuran Savaş" olarak nitelendirilir.    26 Ağustos 1071'de Büyük Selçuklu Devleti ile Anadolu'ya egemen olan Bizans İmparatorluğu arasında Malazgirt Meydan Savaşı yapıldı. BSD Sultanı Alparslan'ın orduları Romen Diyojen'in Bizans Ordusunu hezimete uğrattı. Bu savaştan sonra Türkler Anadolu'yu yurt edinmeye başladı. " Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı."    11 Eylül 1176'da Anadolu Selçuklu Devleti ile Bizans İmparatorluğu arasında Denizli-Isparta arasındaki bölgede Miryokefalon  ( Myriokephalon)  Savaşı yapıldı. Bizans İmparatorluğu'nun bu savaştaki amacı Türkleri Anadolu'dan çıkarmaktı. ASD Sultanı II. Kılıç Arslan'ın orduları Bizans ordularını bozguna uğrattı. Böylece Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşti. Türklerin Anadolu'dan atılamay

Gülbank Duası Nedir?

      Tekke âyinlerinde, saraylarda yapılan merâsimlerde, yeniçerilerin törenlerinde hep bir ağızdan yüksek sesle okunan ilâhi ya da duâlara GÜLBANG (Gülbank) denir.   Gülbanklar genellikle Türkçe ve topluca edilen dualardır.  Allah'a yalvarıp yakarma için söylenen dualardır. Yapılacak, ortaya konulacak iş; hayır, mutluluk, başarı getirsin diye yapılan dualardır.   Osmanlıca sözlükte ise Gülbang-ı Muhammedî, ezan demektir. Yeniçeri Gülbankı    Özellikle Bektaşilik, Mevlevîlik ve diğer bazı tarikatlarda çok yaygın bir dua geleneğiydi. Osmanlı Devleti'ndeki en stratejik askeri bölüklerden biri olan Yeniçeri Ocağı'nda bu gelenek yüzlerce yıl sürdürüldü. Yeniçeriler Bektaşîydi,  Ocağ-ı Bektaşîyân'dı.   Ayrıca  Mehteran Bölüğünde mehterbaşı da gülbank okurdu.      Özellikle tarihi Edirne Kırpınar Yağlı güreşlerinde ve diğer yağlı güreşlerde gülbank geleneği günümüze dek sürdürülmüştür. Yine esnaf teşkilatı olan Ahilikte, çıraklık, kalfalık ve ustalık törenl